Maitane Uriarte Atxikallende
Itzultzaile eta interpreteok badakigu zer esan nahi duen gure lanbideak sarritan kategoria bakar batean sartuta ikusteak. Lanpostuen izenetan, administrazio publikoetako deialdietan edo hautaketa-prozesuetako ariketetan, itzultzaile-interpretea formulak ohikoa izaten jarraitzen du. Izendapenak badu bere logika administratiboa: bi jarduerak hizkuntza-lanaren esparruan kokatzen dira, eta zenbait erakundek biak behar dituzte. Baina izendapen bateratuak ez luke ekarri behar profil profesionalak, konpetentziak eta ebaluazio-irizpideak ere nahastea.
Itzulpena eta interpretazioa ez dira jarduera beraren bi modalitate. Bi diziplinek oinarri komun batzuk partekatzen badituzte ere, prozesu kognitiboak, lan-baldintzak, estrategia profesionalak eta, ondorioz, gaitasun espezifikoak ez dira berdinak. Itzultzaileak testu idatzi baten aurrean lan egiten du, eta, oro har, dokumentazioa, terminologia, corpusak, tresna informatikoak eta berrikuspena erabiltzeko aukera du. Interpretea, aldiz, denbora errealean ari da hizketa ulertzen, prozesatzen eta birformulatzen; ezin du prozesua eten terminologia egiaztatzeko edo esaldi bat berriro irakurtzeko. Aldea ez da ñabardura metodologikoa: lan egiteko modua bera da desberdina.
Horregatik, bi profilak lanpostu berean biltzen direnean ere, hautaketa-prozesuak ez luke desberdintasun hori lausotu beharko. Are gutxiago administrazio publikoan, non oposizio edo lehiaketa-oposizio batek ez duen soilik hautagai baten hizkuntza-gaitasun orokorra neurtu behar, baizik eta lanpostuaren eginkizunak behar bezala betetzeko gaitasuna.
Arazoa ez da profil mistoa izatea
Ez dago ezer berez okerrik itzulpen eta interpretazio lanak uztartzen dituen lanpostu batean. Izan ere, administrazio batean bi jarduerak behar izatea guztiz zentzuzkoa izan daiteke. Arazoa beste nonbait dago: profil mistoa izateak ez luke esan behar bi profilak hautaketa-prozesuan modu berean ebaluatu gabe uztea.
Deialdietan maiz aurkitzen dugun egoera da itzulpen-ariketak eta interpretazio-ariketak proba multzo berean sartzea, baina haien arteko proportzioa, konplexutasuna edo zuzenketa-irizpideak ez egotea behar bezain argi definituta. Beste batzuetan, hizkuntza-gaitasun orokorrari ematen zaio nagusitasuna, itzulpen- edo interpretazio-konpetentzia profesionalaren kaltetan. Eta, halaber, badira kasuak non itzulpen idatziaren proba batek hautaketa-prozesuaren emaitzan duen pisua interpretazio-gaitasunaren ebaluazioarena baino askoz handiagoa den.
Horrelakoetan, galdera ez da soilik ea azterketa zaila den edo proba bat bestea baino zorrotzagoa den. Zer ari gara benetan neurtzen? Eta, batez ere, neurtzen ari garena bat al dator lanpostuaren benetako eginkizunekin?
Itzulpen-proba batek itzultzailearen gaitasuna ebaluatzeko balio dezake, baina ezin du, berez, interpretazio-gaitasuna ordezkatu. Era berean, ahozko interpretazio-proba batek ezin du automatikoki frogatu hautagaiak testu juridiko edo administratibo konplexuak idatziz itzultzeko behar den konpetentzia duenik. Bi jardueren artean badago transferigarritasuna, noski, baina transferigarritasuna ez da baliokidetasuna.
Profil bakoitzaren pisua arazo
Hor dago, beharbada, eztabaidaren alderdirik interesgarriena: profilak bereiztea ez da nahikoa; profil bakoitzari hautaketa-prozesuan ematen zaion pisua ere justifikatu beharra dago.
Lanpostu batek eguneroko jardunean itzulpenetik gehiago eskatzen badu interpretaziotik baino, arrazoizkoa izan daiteke bi ariketek pisu bera ez izatea. Baina proportzio hori lanpostuaren benetako eginkizunetatik ondorioztatu beharko litzateke, ez administrazio-izendapenetik edo inertziatik. Alderantziz ere bai: interpretazioa funtsezko eginkizuna bada, ez dirudi nahikoa denik hautagaiaren idatzizko itzulpen-gaitasunak modu zabalean egiaztatzea eta ahozko jarduna bigarren mailako proba baten bidez konpontzea.
Horregatik, deialdi baten kalitatea ez litzateke neurtu behar soilik proben kopuruagatik edo zailtasunagatik. Ebaluazioaren eta lanpostuaren arteko koherentzia ere aztertu beharko litzateke.
Eta horrek badu beste ondorio bat: hautaketa-prozesuak ez luke hautagaiaren profil profesionala bera aldatzeko mekanismoa izan behar. Hau da, ezin da espero interpretazioan espezializatutako profesional batek itzulpen-proba baten bidez frogatzea bere lanbide-gaitasun nagusia, eta ondoren ondorioztatu bi diziplinetan gaitasun bera duela. Ezta alderantziz ere.
Bi profilak aitortzea ez da bereiztea soilik
Azken batean, eztabaida ez da terminologikoa. Itzultzailea, interpretea edo itzultzaile-interpretea esateak baino garrantzi handiagoa du deialdiaren atzean dagoen lanpostuaren profil profesionala nola definitzen den eta nola ebaluatzen den.
Bi jarduerak eskatzen badira, biak ebaluatu beharko dira. Baina ez nahitaez modu berean, ezta pisu berarekin ere: lanpostuaren benetako beharren arabera baizik. Eta bi jardueretako bat nagusi bada, nagusitasun horrek hautaketa-prozesuan ere isla izan beharko luke, modu arrazoitu eta gardenean.
Profesionalok ondo dakigu itzultzea eta interpretatzea ez direla gauza bera. Orduan, zergatik ez luke administrazioak ere bere hautaketa-prozesuetan bereizketa hori behar bezala islatu behar?
Profil profesionalak nahasteak ez gaitu polibalenteago bihurtzen; batzuetan, besterik gabe, ebaluazioa lausotu egiten du. Eta hautaketa-prozesu baten helburua ez litzateke izan behar hizkuntza-gaitasun orokorra duen pertsona bat aurkitzea, baizik eta lanpostuak benetan eskatzen dituen konpetentziak dituen profesionala identifikatzea.
