Iรฑaki Alegria Loinaz
Aspaldi nuen buruan egile-eskubideen gaia, eta azaroaren 8ko Sustatuko berri honekin[1] berpiztu zait. Sustatun Aaron Swartz Internet libre eta ireki baten aldeko ekintzaile eta hackerra 2013n suizidatu zela agertu da atzera. Horrela dio blog ezagunak:
| Jabetza itxia eta ordainpekoa zen ezagutza zientifikoko multzo bat askatu zuen Swartzek. Aldizkari zientifikoen JSTOR biltegi ordainpekotik 70 GB eduki jaitsi eta askatu zituen. JSTORek auzia jarri zion, eta fiskaltza publikoak izugarrizko krimena izan balitz bezala tratatu zuen: prozesua ireki zioten 2012an, eta 50 urte arteko espetxe zigorra eta milioi bat dolarreko isuna jasan zezakeen Swartzek. Epaiketa gainera zetorkiolako presiopean, 2013ko urtarrilaren 11n bere buruaz beste egin zuen Swartzek, 26 urte zeuzkala. [...] Swartzek harrapatutakoa LibGen bezalako biltegietara joan zen… eta LibGenetik hain zuzen, Metak 81.7 Terabyte liburu deskargatu zituen 2025ean. Mila bider Swartzek egina, iturri bakar batetik. Metako buru Mark Zuckerbegek edo industria horretako beste edozein exekutibok jaso du demandarik kartzela eta isunekin? Ez. Libre dute lapurreta. |
Eta hasi naiz errepasatzen Adimen Artifizialaren arloan egile-eskubideen inguruan dauden auziak eta mezuak errepasatzen. Lehen ondorio orokorrak nahiko ezagunak dira:
- Teknologiaren oinarri diren Hizkuntz Eredu Handiak elikatzeko AAko enpresa handiek (OpenAI, Alphabet, Meta…) milioika testu โpirateatuโ zituzten, egile-eskubideei jaramonik egin gabe.[2]
- Argitaletxeak-eta AEBn auzitegietara jotzen hasi zirenean, enpresa teknologikoek โfair useโ delakoa (zentzuzko edo bidezko erabilera) eta berrikuntza aipatu zituzten beren defentsan. Denetarik gertatu den arren, hasierako epaiek teknologikoen alde egin zuten.[3]
- Dena den, denbora pasa ahala eta teknologia zein enpresa horiek duten boterea, finantzazioa eta arriskua handiagoa diren heinean, enpresa teknologikoak saiatzen ari dira epaitegietan akordioak lortzen eta etorkizunari begirako lankidetza-hitzarmenak sinatzen testu-hornitzaile handiekin. Batez ere egunkari entzutetsuekin, zeren kontsulta asko aktualitatearekin baitaude lotuta.[4][5][6]
Horren ondorioz, esango nuke une honetan egile-eskubideen auzi horretan ez daudela bi alde, hiru baizik (enpresa teknologikoak, enpresa editorialak eta sortzaileak).[7] Enpresa editorialak akordioetara iristen ari dira enpresa teknologikoekin, HEHen negozioan etekina lortzeko. Baina zer dakite horretaz testu-sortzaileek? Idazleek, itzultzaileek eta zuzentzaileek badute horren berri? Eta enpresa editorialek lortutako ordainaren parteren bat? Kontratuetan islatzen ari da hori?
Tokatu zait El Paรญsen irakurtzea bi zutabegile entzutetsuren artikuluak kristorenak eta bost botatzen enpresa teknologiko horien aurka[8], eta egunkari berean, berri txiki batean, Prisa enpresak eta enpresa teknologiko horietako batek akordio bat sinatu dutela[9]. Baina inoiz ez dut irakurri zutabegilea Prisaren aurka gai honengatik.
Gure inguruan ere gardentasun falta handia dago. Ez dakigu ea hemengo komunikabide edo argitaletxeek akordioak egin dituzten enpresa teknologikoekin eta ea horrek eragina izan duen sinatzen diren kontratuetan. Testuinguru horretan jokalari berri bat sortu da gure euskal mundu(txo)an, Euskorpora[10], baina ez dirudi sortzaileen alde lan egitera etorri denik.
โEtorkizun digitalak euskaraz diharduโ izenburuan badirudi euskal agenteen aliantza bilatzen duela, baina egiten dituzten aurkezpenetan argi uzten dute enpresa teknologiko handiei begira daudela. Administrazioez eta unibertsitateez gain agertzen diren gehienak enpresa industrialak dira, euskarazko testuen sorrerarekin zerikusia ez dutenak (CAF, Euskaltel, Iberdrola, Kutxabank, BBVA, Laboral Kutxa, Petronor…[11]). Euskaltzaindia, EiTB eta Baleuko dira euskalgintzarekin harreman zuzena duten bakarrak. Helburua euskarazko edukiak sortzea eta teknologiara egokitzea baldin bada, harrigarria da euskal argitaletxeen, idazleen eta itzultzaileen ordezkariak ez egotea hasiera-hasieratik eta muin-muinean.
Webguneen edukiaren erdia baino gehiago makinek sortua den garai honetan[12], harrigarria da Euskorporak jasotzen eta gastatzen duen diruaren (10 milioi euro baino gehiago[13]) parte handi bat ez iristea orain arte euskarazko corpusa osatzen egon diren jokalariei (argitaletxeak, idazleak, itzultzaileak…), eta dena inbertsio teknologikoetara zuzentzea. Noizko proiektu berriak eta inbertsio berriak euskal sortzaileekin?
- https://sustatu.eus/1793957765
- https://www.nytimes.com/2023/09/20/books/authors-openai-lawsuit-chatgpt-copyright.html
- https://eu.wikipedia.org/wiki/Fair_use
- https://alianzademediosmx.org/noticias/estos-son-los-medios-que-han-firmado-acuerdos-con-openai/2088
- https://adepa.org.ar/cronologia-los-principales-acuerdos-editores-empresas-tecnologia-ia-2025/
- https://www.cedro.org/sala-de-prensa/noticias/noticia/2025/11/11/luz-verde-a-la-demanda-colectiva-contra-openai-en-ee.uu
- https://www.cedro.org/sala-de-prensa/noticias/noticia/2025/10/01/avanza-el-acuerdo-entre-titulares-estadounidenses-y-anthropic-por-entrenar-su-ia-con-obras-pirateadas
- https://elpais.com/eps/2026-06-28/lo-humano.html
- https://elpais.com/comunicacion/2024-03-13/open-ia-anuncia-un-acuerdo-con-prisa-media-y-le-monde.html
- https://euskorpora.eus
- https://euskorpora.eus/eu/bazkideak-kolaboratzaileak/
- https://tom-riley.co.uk/blog/ai-generated-content-statistics/
- https://elpais.com/espana/2025-11-28/la-ia-aprendera-euskera-tras-invertir-105-millones-los-gobiernos-de-espana-y-el-pais-vasco-esta-en-peligro-de-extincion-digital.html


