Garazi Goldarazena Sanchez eta Leire Lakasta Mugeta
Gaurkoan ere, gure lehen artikuluan egin bezala, efemeride bati eskaini nahi diogu blogean sarrera. Izan ere, bihar 50 urte beteko dira Gasteizko martxoaren 3ko sarraskitik. Urteurren garrantzitsuz beteriko ikasturtea dugu hau, eta artikulurako zer idatzi pentsatzen ibili ginenean ezinbestean martxoaren 3ari buruz mintzatu behar ginela ondorioztatu genuen. Izan ere, Gasteizen gradua ikasten eta ostera bertan bizita, guk ere urtez urte bizi izan dugu 1976 hartan gertatutakoaren memoria eta borroka.
Izan ere, 1976ko martxoaren 3an, Espainiako Trantsizioko agintaritzen eskutik, Zaramaga auzoko eliza batean hainbat hilabetetan izandako borroka prozesuaren harira bilduta zeuden milaka langileren kontra jo zuen Espainiako Poliziak, eta ehunka behargin zauritu eta haietako bost tiroz erail zituzten: Bienvenido Pereda Moral, Francisco Aznar Clemente, Jose Castillo Garcia, Pedro Maria Martinez Ocio eta Romualdo Barroso Chaparro.
Jakin badakigu literatura, kantagintza โfinean, arteaโ bitarteko ezin aproposagoak direla memoria egiteko, borroka egiteko. Are, gurera ekarrita, itzulpengintzak ere ekarpena egin dezakeela uste dugu. Bestela esanda, poesia mailu bada, mailu horrekin kolpatu ahal izateko helduleku da itzulpengintza gure ustez.
1976az geroztik, gertakariok oinarri hartuta hamarnaka kantu sortu dituzte han eta hemengo artistek. Lehena Lluรญs Llachek idatzi zuen egun horren amaieran bertan: Campanades a morts ezaguna. Geroztik hamaika izan dira martxoaren 3ari eskainitako edo gertakariaz hitz egiten duten kantuak. Aurten bertan, 50. urteurrenaren harira, Martxoak 3 elkarteak horiekin bilduma bat osatu du, baita kantu berri bat egin ere: aM3ts berriak. Karmele Jaiok jarri dizkio hitzak; Idoia Asurmendik, ahotsa, musika eta pianoa.
Bilduma oparoa bada ere, guk bi itzulpen bota ditugu faltan zerrendan. Hain justu, azken urteotan bi kantu itzuli dira euskarara martxoaren 3aren karietara, Ekidaren eskutik. Lehenik, 2023an, aipatu Lluรญs Llachek 1976an hildakoen omenez egin zuen kantua euskaratu zuten, eta Hil kanpaiak izenarekin kaleratu. Bigarrenik, berriki, iragan otsailaren 24an, sarraskiaren 50. urteurrenaren harira, Chicho Sรกnchez Ferlosioren Paloma de la paz kantuaren euskarazko moldaketa kaleratu zuten, Bakearen uso, Berun taldearekin batera.
Hemen dituzue bi kantuen euskarazko itzulpenak. Segi dezagun itzulpengintzaren bidez ere memoria eta borroka egiten; mailuak eta heldulekuak sortzen; euskaraz egiten eta euskarara ekartzen.
Hil kanpaiak:
| Hil-kanpaiak joka gerrarako oihuka hiru seme hilentzat hiru kanpai beltzak. ย Biltzen da herria arrangura da hurbil; hiru pena gehiago memorian eramateko. ย Nork ito malkotan daudenen arrazoia altxor bakar duten gorputz gazte arnasa? ย Hil-kanpaiak joka gerrarako oihuka hiru seme hilentzat hiru kanpai beltzak ย Zabal ene tripa haien deskantsurako, ene baratzetik ekar lore onenak. ย Gizon hauentzat zula nazazue sakon ene gorputzean zizelka haien izenak. ย Ezein ekaitzek ez dezala nahasi burua tenteturik hildakoen loa. | Campanades a morts fan un crit per la guerra dels tres fills que han perdut les tres campanes negres. ย I el poble es recull quan el lament s’acosta, ja sรณn tres penes mรฉs que hem de dur a la memรฒria. ย Campanades a morts per les tres boques closes, ai d’aquell trobador que oblidรฉs les tres notes! ย Qui ha tallat tot l’alรจ d’aquests cossos tan joves, sense cap mรฉs tresor que la raรณ dels que ploren? ย Assassins de raons, de vides, que mai no tingueu repรฒs en cap dels vostres dies i que en la mort us persegueixin les nostres memรฒries. ย Campanades a morts fan un crit per la guerra dels tres fills que han perdut les tres campanes negres. ย Obriu-me el ventre pel seu repรฒs, dels meus jardins porteu les millors flors. ย Per aquests homes caveu-me fons, i en el meu cos hi graveu el seu nom. ย Que cap oratge desvetllรญ el son d’aquells que han mort sense tenir el cap cot. |
Bakearen uso:
| Gazte arrunta naiz ni Lanaz nazkatua Lanerako bizi naiz, maitia Gaizki pagatua Legeak egin dira Nagusien alde Herriarentzat, baina, maitia Sekula ez daude ย Ezetz, uso zuria, ez Nik ez dut lan egingo, ez Ezetz, uso zuri hori, ezetz Nik ez dut lan egingo ez ย Lan egin beharraz gain Ez omen dut ezer Beharraz dihardute, maitia Eta eskubideak zer? ย Baina lanaren kontra Elkartuko gara Jendearen indarra, maitia Elkartasuna da ย Ezetz, uso zuria, ez Nik ez dut lan egingo, ez Ezetz, uso zuri hori, ezetz Nik ez dut lan egingo ez ย Bakearen kontura Egiten da tiro Askatasun osoa, maitia Eskatu aldiro ย Bakea, aldiz, zu zara Zintzo eta oso Egin hegan gurekin, maitia Bakearen uso Langileena zara, maitia Bakearen uso ย Ezetz, uso zuria, ez Nik ez dut lan egingo, ez Ezetz, uso zuri hori, ezetz Nik ez dut lan egingo ez | Soy un hombre del pueblo Harto de trabajar Mi vida es el trabajo, paloma Pero me pagan mal Las leyes estรกn hechas A favor del patrรณn; La ley no escucha al pueblo, paloma Aunque tenga razรณn ย Que no, que no, paloma, no Que asรญ que no trabajo yo Que no, que no, palomita, que no Que asรญ que no trabajo yo ย El deber del trabajo Dicen que tengo yo De mis deberes hablan, paloma De mis derechos no ย Pero nos uniremos Contra la explotaciรณn; La fuerza de los hombres, paloma Siempre serรก la uniรณn ย Que no, que no, paloma, no Que asรญ que no trabajo yo Que no, que no, palomita, que no Que asรญ que no trabajo yo ย Nos juzgan y condenan En nombre de la paz Cada vez que pedimos, paloma Justicia y libertad ย Pero la paz tรบ eres Y con ellos no estรกs Que vuelas con nosotros, paloma Paloma de la paz ย Que no, que no, paloma, no Que asรญ que no trabajo yo Que no, que no, palomita, que no Que asรญ que no trabajo yo |
31 eskutik 