Maite Imaz Leunda
Azaroaren 11n San Martin eguna izaten dugu; San Martin Tourskoaren eguna. Gaur egungo Hungarian jaioa IV. mendean, militar ibili ondoren kristau bihurtu, apaiz egin eta Toursko apezpikua izan zen.
Bada beste San Martin bat hurbilagokoa duguna, Beasainen jaio baitzen, 1566an: San Martin Loinazkoa, Beasaingo patroia hain zuzen. Baina santu horren eguna otsailaren 5ean ospatzen da, Japoniako Nagasaki hirian 1597. urtean gurutziltzatu zuten egunean.
San Martin Tourskoaren egunean ohikoa izaten zen Euskal Herriko baserrietan txerri-hiltze edo txerri-bodak egitea, negura begira baserriko biltegia behar zen haragiz hornitzeko asmoarekin. Gaur egun hainbat herritako jaiak ospatzeaz gain, ohitura da sanmartinetan odolkiak jatea, baita munduan zehar bizi diren diasporako euskaldunen artean ere. Boisen (Idaho, Amerikako Estatu Batuak), esaterako, odolki edo odoloste afaria antolatu zuten joan den larunbatean.
San Martin eguna euskaldun batzuentzat egutegian gorriz markatuta azaltzen den jaieguna da, Lehen Mundu Gerraren amaiera sinatu zutenekoa oroitzeko eguna. Eta beste batzuentzat etxebizitza sindikatuek eta gehiengo sindikalak deitutako greba eguna.
Eusko Legebiltzarrak 2015eko ekainean onartu zuen Etxebizitzaren Legea (3/2015 Legea) gainetik begiratzen aritu naiz azken egunotan. Etxebizitza duin eta egokia izateko eskubidea aipatzen da lege horretan.
Etxebizitza edo bizitoki egokia da bere tamainagatik, kokalekuagatik eta ezaugarriengatik pertsona, familia edo bizikidetza-unitate jakin baten bizitegitarako egokia den etxebizitza edo bizitokia. Eta etxebizitza edo bizitoki duina da bizigarritasun-irizpideen araberako ezaugarri teknikoak dituen etxebizitza edo bizitokia.
Ez dira egokiak eta duinak infraetxeak, gutxieneko bizigarritasun-baldintzak ez baitituzte betetzen, eta ez etxebizitza gainokupatuak ere. Gainokupatutzat ez jotzeko pertsona bakarreko etxebizitzak 25 metro karratu erabilgarriko azalera eduki behar du gutxienez, 33 metro karratu erabilgarriko gutxieneko azalera 2 pertsona bizi badira eta 3 pertsona edo gehiago bizi badira pertsona bakoitzeko 15 metro karratu erabilgarriko azalera gutxienez.
Jenderik gabeko etxebizitzak ere ageri dira legean. Etxebizitza jenderik gabe dagoela joko da baldin eta jarraituki bi urtean baino gehiagoan okupatu gabe egon bada, eta, betiere, etxebizitza ez erabiltzea justifikatzen duen arrazoirik izan ez bada lege horretan edo lege hori garatzeko araudian ezarritako baldintzen arabera. Jarraituki okupatu gabe egotea justifikatuta dagoela joko da baldin etxebizitza bigarren bizitetxea bada.
Gaztelaniazko bertsioan jenderik gabeko etxebizitza vivienda deshabitada da. Dirudienez, hutsik dauden etxebizitzak eta jenderik gabeko etxebizitzak ez dira gauza bera testuinguru guztietan. EUSTATek erabiltzen dituen zerrendetan bigarren etxebizitzak edo bizitetxeak hutsik dauden etxebizitzen barruan sailkatzen dituzte. Hutsik dauden etxebizitzen barruan sartzen dira, batetik, bigarren bizitetxeak, eta bestetik, jenderik gabeko etxebizitzak. Hori horrela, bigarren etxebizitza bada hutsik dagoen etxebizitza, baina ez da jenderik gabeko etxebizitza.
Bigarren bizitetxea da etxebizitza nagusi bat izan eta beste bat aldizka edo aldi bateko egonaldietarako erabiltzen duenaren titulartasuneko etxebizitza. Eta etxebizitza nagusia da udal-erroldan pertsona, familia edo bizikidetza-unitate baten egoitza gisa ageri den etxebizitza.
Hala ere, lege horretan oinarrituta Etxebidek atera zuen liburuxka batean ez zuten jenderik gabeko etxebizitza terminoa erabili; horren ordez hutsik dagoen etxebizitza erabili zuten. Gaztelaniazko bertsioan legean ageri zenari eutsi zioten: vivienda deshabitada. Badirudi jenderik gabeko etxebizitza bitxi samarra iruditzen zaigula eta ahal dugunean ekidin egiten dugula, naturalago ateratzen zaigun hutsik dagoen etxebizitza-ren alde.
Geroago, 3/2015 Legean oinarrituta, Jenderik gabeko etxebizitzei eta etxebizitzaren funtzio soziala betetzeko neurriei buruzko Dekretua (49/2021 Dekretua) onartu zuten, 2021eko ekainean. Legean agertzen zen kontzeptu berberaz ziharduen eta, logikoa denez, termino berbera erabili zuten.
Euskaltermen jasota dagoen Arkitektura Hiztegian etxebizitza huts azaltzen da vivienda deshabitada-ren ordain gisa; baita vivienda vacía-ren ordain gisa ere. Beraz, sinonimotzat hartzen ditu biak. Zoritxarrez, hiztegi horrek definiziorik ez dauka eta ezin dugu jakin zeri egiten dioten erreferentzia zehazki termino horiek. Baina hiztegi horretan bertan vivienda habitada ere ageri da, jendea bizi den etxebizitza ordain duela. Kasu honetan niri behintzat belarrira ondo jotzen dit. Jendea bizi den etxe-ari kontrajarritako termino gisa jenderik gabeko etxebizitza ikustera ere ohituko gara.
