Sarai Robles Vitas
Taupa Mugimenduak berriki antolatu duen Eusfera ekimenaren harira, Nora Salbotxek bideo batean adierazi zuen zeinen beharrezkoa den haurren ingurunea euskalduntzea; batez ere, haurrak edota haien familiak kanpotik etorri direnean eta, beraz, umeek etxean beste hizkuntza bat jaso eta jasotzen dutenean, gaztelera ez dadin izan haien etxeko hizkuntzaren eta euskararen arteko ezinbesteko zubia. Ideia aski indartsua iruditu zitzaidan, eta ez nuke gogoeta haurren ingurunera mugatuko.
Hitzok segituan burura ekarri zidaten Larraitz Ugarte Zubizarreta abokatuak naiz.eus egunkarian argitaratutako “Benetako ipuina” artikulua. Gauza serioak gertatzen eta jende boteretsua gotortzen diren tokietan (epaitegietan, kasu) euskaraz hitz egitea apeta kontua dela sinetsarazi digute, euskaraz mintzatzeko gai den oro gazteleraz edo frantsesez ere moldatu daitekeelakoan. Hizkuntzen arteko zubi hori erortzean, ordea, estatuaren zalditeria nondik igaro jakin ezinik geratzen da, Ugartek kontatutako kasuan bezalaxe: epaile gehien-gehienek ez dute euskaraz tutik ulertzen, eta epaitegi gehien-gehienak ez daude egoera horri erantzuteko prest.
Epaitegien egunerokoan hizkuntzei ematen zaien trataeraz luze hitz egin behar genukeela iruditzen zait (epaietan euskarari ematen zaionaz ere bai, noski, baina hori beste baterako utziko dut). Zuzenbide gradua eta Abokatutza masterra ikasi nituen (erdi ezkutuan mantendu dudan nire alde bat den arren), eta bataren zein bestearen praktikaldietan ikusitakoak buruan bueltaka ditut oraindik ere. Euskaraz mintzatu nahi eta gazteleraz aritu behar izan zuten pare bat epaiketa iltzatuta geratu zitzaizkidan, bereziki. Izan ere, norbaitek interpretea behar duen ala ez, pertsonaren gaitasunaren arabera neurtzen da: normalean, abokatuak epaileari jakinaraziko dio dena delako lagunak (akusatuak, biktimak, lekukoak…) interpretea beharko duela, X hizkuntzan mintzatuko baita. Epaileak, (ia) beti, zera erantzunen du: ¿No sabe castellano? ¿No? Entonces sí, que llamen a un intérprete. Baina gazteleraz jakin badakienean, orduan bestelakoa da kontua.
Beti, beti, beti, gazteleraz (ala frantsesez) mintzatzeko gaitasun eza izaten da interpretea eskatzeko ezinbesteko premisa. Ekonomia prozesala aipatu ohi da horretarako arrazoi gisa, hots: prozesua ahalik eta azkarrena izan dadin, beharrezkoak ez diren tramiteak ekiditea komeni dela. Eta indarra behar da gero, zure dibortzioaz, ustezko delituaz, helegiteaz… erabakiak hartuko dituen epaileari kontra egiteko. Indarra behar da gero, “nik ederki dakit gazteleraz, euskaraz ez dakiena, ordea, zeu zara” esateko, “eta nik euskaraz azaldu nahi ditut nire dibortzioaz, ustezko delituaz, helegiteaz… esateko ditudanak”.
Honekin adierazi nahi dudana zera da: epaitegietan euskaraz aritzeko eskubidea erdaraz mintzatzeko gaitasunaren araberakoa izatea izugarrizko tranpa dela.
Horregatik dira hain beharrezkoak Euskal Herrian Euskaraz taldeko Baionako auzipetuen edo Oier Araolazaren hitzak eta ekintzak. Gaztelera ezinbesteko zubi bilakatzen diguten honetan, haren beharrik gabe beste aldera igarotzeko moduak asmatu daitezkeela erakusten digutelako. Izan zubiaren azpitik igerian, izan gainetik salto handi bat emanda.
Bidenabar: gora zubiak eraikiz bestelako zubiak gainditzen dituzten itzultzaile eta interpreteak!
31 eskutik 