Kike Amonarriz Gorria
CIEMEN eta PEN Català erakundeek 1996. urtean Bartzelonan onarturiko Hizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsala gaurkotzeko prozesu bati ekin diote, eta apirilaren 15ean aurkeztu zuten Bartzelonan. Prozesua 2028. urtean amaituko da, proposamena Nazio Batuen Erakundearen aurrean ezagutzera ematen dutenean. Lanketa honek helburu argi bat baitu: NBEk Deklarazioa onartu eta bere egitea, eta hizkuntza eskubideen defentsan inplikatzea, egokien ikusten dituen mekanismoen bidez, Vicenta Tasa Valentziako Unibertsitateko Zuzenbide Konstituzionaleko irakasle, Hizkuntza Eskubideen katedraren zuzendari eta datorren Udaltopen hizlari izango dugunak egitasmoaren aurkezpenean azaldu duenez.
Bi erakunde horiek sustaturiko egitasmoa babesten duten entitateen artean Euskal Herriko hiru daude: Garabide, Euskalgintzaren Kontseilua eta Hizkuntz Eskubideen Behatokia. Erakunde sustatzaileen iritziz, Deklarazioa guztiz baliagarria da gaur egun ere, baina, erronka berriak direla-eta, eguneratu eta egokitu beharra dago, ezin baita ahaztu munduko hizkuntzen erdiak desager daitezkeela mende honetan, eta planetako hizkuntza aniztasuna eta dibertsitatea arriskuan daudela, besteak beste, ingurune digitalaren eta adimen artifizialaren eraginagatik, derrigortutako desplazamendu eta gatazka armatuengatik edo migrazioengatik.
Urte hauetako balantzea egiterakoan, azpimarra daitekeen beste aspektu positibo bat da Deklarazioa oso lagungarria gertatu dela estatuen aurrean presioa egiteko eta politika linguistiko asimilatzaileei galga jartzeko, nahiz eta loteslea ez izan.
Vicenta Tasak berak koordinatuta, 2024ko abenduan El dret a la llengua. Per una nova Declaració Universal de Drets Lingüístics amb perspectiva de futur liburua kaleratu zuen PEN Catalàk, Deklarazioa egungo errealitatera egokitzeko hainbat adituren proposamenak bilduz. Hauek dira liburuan jorraturiko eremuak: ikuspegi orokorra eta testuinguruaren irakurketa, administrazioa eta erakunde ofizialak, hezkuntza, teknologia berriak, hedabideak, migrazioak, kultura eta onomastika.
Liburuak, bestalde, badu itzulpengintza ardatz duen hitzaurre interesgarri bat, 2014tik 2020ra bitartean Nazioarteko PENeko Itzulpen eta Hizkuntza Eskubideen Batzordearen presidente izan zen Simona Skrabec esloveniarrarena. Bertan nabarmentzen du isolamendu sistematikoarekin kultura ahulak iraganetik datozen behaztopak bilakatzen direla, eta gaur egungo mundutik kanpo uzten direla. Eta testuinguru hauetan, eta hizkuntza ahulei dagokienez, itzulpena bakarrik modu “estraktiboan” erabiltzen dela, hizkuntza ahulei bueltan ezer eman gabe. Horregatik dio XXI. mendearen hasiera honetan hizkuntza eskubideak batez ere harreman simetrikoen eta elkarrekiko errekonozimenduaren aldeko apustua direla, eta itzulpena bakarrik dela itzulpen hartu-emanean parte hartzen duten bi espazioak berdintzat jotzen dituenean.
Era berean, bizi dugun garaia nortasun hibridoen eta desplazamenduen garaia dela dio Skrabecek. Diasporak markatzen duela gure mundua, eta aitortu behar dugula zein nekeza den beste hizkuntza bat ikastea eta jatorrizko kulturarekiko harremana mantentzea.
Hizkuntza eskubideen gaia puri-purian dugun honetan, irakurketa gomendagarria. Eta Deklarazioaren inguruko prozesua zertan den eta gaiaren inguruko informazio gaurkotua nahi baduzue, dudling.org helbidean aurkituko duzue.
31 eskutik 