Hilabetea: otsaila 2014

Posted on

Oi, gu hemen, bidean galduak… (eta II)

Alfontso Mujika Etxeberria

Honela bukatu nuen joan den hileko idazkitxoa:

«(…) harrigarri baino harrigarriagoa iruditzen zait Euskaltzaindiak, batetik, amankomun, abarrots eta ainitz baztertzekoak direla esatea, eta, bestetik, amankomun nahiz komun, abarrots nahiz harrabots eta anitz nahiz ainitz idatz dezakegula esatea.»

Badakit gerora Euskaltzaindiaren Jagonet zerbitzuan galdetu dutela ea ainitz eta amankomun hitzen grafia zuzena zen, eta, Euskaltzaindiaren hiztegian onartuak zirela erantzun kriptiko-aseptikoa jaso ondoren, galdetu zutela ea ulertu beharrekoa zen, ondorioz, Hiztegi Batua —grafiak erabakitzeko egindako hiztegia— gaizki zegoela. Orduan, erantzun hau jaso zuten:

«Bai, Hiztegi Batua zaharragoa da Euskaltzaindiaren Hiztegia. Adierak eta adibideak delakoaren aldean, eta azkeneko horrek dakarrenak agintzen du.»

Jagonet zerbitzuaren erantzun azkarra izan zen, eta ez zen noski inongo batzorde-bilera edo batzarrik egin hori erabakitzeko. Ez dakit, beraz, zenbateraino den erantzun hori erabaki ofizial baten ondorioa. Nolanahi ere, marka da gero: Euskaltzaindiak grafiak erabakitzeko hiztegi bat egin du, eta hiztegi horixe da Euskaltzaindiaren webgunean kontsulta daitekeen bakarra. Han debekatzen diren grafia batzuk, gero, ontzat eman dira beste hiztegi batean, hiztegi ofiziala izanagatik Euskaltzaindiaren webgunean kontsultatu ezin den hiztegi batean. Zenbat eta zein dira hitz horiek? Ezin jakin. A letran, hiru aurkitu ditut nik. Gaur, B letrako adibide bat utziko dut hemen:

Hiztegi Batua:

                biper* e. piper

Euskaltzaindiaren hiztegia:

                biper iz. Ipar. Piperra.

Tira, ez nuke nahi gai honekin gogaikarri gertatu. Bego horretan. Beste alde batetik jarri nahi ditut aurrez aurre Hiztegi Batua eta Euskaltzaindiaren hiztegia, erakusteko ez dela bigarrena lehenengoaren hiztegi osoa bakarrik, Euskaltzaindiak berak hala zela esan bazuen ere liburuaren aurkezpen-hitzetan.

A letran bakarrik, 19 azpisarrera berri aurkitu ditut, Hiztegi Batuan falta direnak. Hiztegi osora estrapolatuz, 200 inguru izan litezke guztira. Hona hemen A letrako azpisarrera berriak:

SARRERA AZPISARRERA BERRIA
abere abere beltz Txerriaren motako aberea. Lokatzetan, abere beltza bezala
absolutu balio absolutu Mat. Zenbaki erreal batek plus/minus ikurra kontuan hartu gabe duen balioa.
adeitasun adeitasunezko izlag. Adeitasunezko trataera. Adeitasunezko agurra.
afari afaritako Afaltzeko. Afaritako lekua. Afaritako ez zela falta arraina saltsan.
agur agur t’erdi Agur egiteko erabiltzen den adeitasun esapidea. Agur t’ erdi, ongi etorri jauna. Agur, Jon Arrospide, agur, agur t’ erdi, zeru goienetan, atsedendu bedi.
ahamen ahamen bat ere ez izan Ezer ez izan. Ahamen bat ere ez dut.
ahantzi ezin ahantzi(zko) Ezin ahaztuzkoa. Ezin ahantzizko amesgaizto bato Hemen iragan minutu ezin ahantzizkoak. Ezin ahantzia da amaren hegala.
ahots ahots korda, ahots-korda Zintzurreko mintzezko tolesturetako bakoitza, dardaratzean ahotsa sortzen duena. Ahots kordak urratuta zituen. Ahots korda bat moztu behar izan dizugu.
aitaren aitaren egin orduko Aitaren batean. Aitaren egin orduko ezkutatu zitzaidan.
aitor aitor oneko Esker onekoa. Zaldun hau aitor anekoa da Jainkoarekin.
akuilu akuiluaren kontra ostiko egin Norbait bere buruaren kaltean ari izan.
alde aldetiko izlag. (-en atzizkiaren eskuinean). Mamiaren eta formaren aldetiko ikerketak.
aldi aldian-aldian Noizean behin. Gozokiak jan eta jan ari zara, aldian-aldian lagunari ere eskainiz.
alokairu alokairuan adlag. Errentan. Etxebizitza asko jarriko dituzte alokairuan. Alokairuan hartu dituzte lurrak.
anaiarte anaiarteko 1 izlag. Anaitasunezkoa. Anaiarteko bazkaria. Anaiarteko giroan. 2 izlag. Senideen artekoa. Anaiarteko gerra, borroka, gorrotoa.
arma arma zuri Burdinazko edo altzairuzko xafla duen arma ebakitzailea.
arte arte galeria, arte-galeria Artelanak erakusten edota saltzen diren aretoa.
arrautza arrautza(k) egin Arrautzak kanporatu. Ik. errun. “Jonasek gorde dezala” esaten da oiloak arrautza egiten duenean.
aurrez aurrez ikusi Aurrez ikusi ezin ditugun aldaketak gerta daitezke. Aurrez ikusia zegoena aspaldi-aspaldidanik, heldu da azkenerako patuaren izenean. Erantzunak aurrez ikusi.

Badira tartean esamoldeak (agur t’erdi, ahamen bat ere ez izan, aitaren egin orduko, akuiluaren kontra ostiko egin), badira izenlagunak (aldetiko, adeitasunezko anaiarteko), adizlagunak (alokairuan) eta bestelakoak. Eta badira terminoak ere. Batez ere, terminoek eman didate atentzioa. Zeren arabera erabaki ote da haiek sartzea eta beste batzuk ez sartzea? Erabilera-maiztasuna ez da izan irizpidea, ziur naiz.

Zergatik sartu da ahots-korda eta ez, adibidez, ahots-talde, ahots-musika, ahots zuri…?

Zergatik sartu arma zuri bai eta ez, adibidez, arma labur, arma astun, arma nuklear…?

Zergatik sartu da arte-galeria eta ez, adibidez, arte abstraktu, arte klasiko, arte-eskola, arte-ondare edo labar-arte? Zertarako sartu arte-galeria azpisarrera, gero, galeria sarreran, adiera hau dagoenean:

galeria 4 iz. Artelanak, batez ere margo eta eskultura lanak, erakusten eta saltzen diren tokia. Kaiua galerian Cristina Zelich-en argazkiak ikusi ahal izango dira. Arte-galeria 1968ko otsailean ireki zuten.

Eta zer axola dio? esango duzu, beharbada. Arrazoi duzu, nori dio axola? Ez da inolako arazoa azpisarrera horiek hor egotea, jakina, ez dut hori kritikatzen. Inon adierazi gabe eta ezkutuan bezala horrelakoak sartzea gertatzen zait harrigarria. Eta zergatik gertatzen zait harrigarria? Hiztegi batean (jakina) aurkitu dut erantzuna:

Déformation professionnelle is a French phrase, meaning a tendency to look at things from the point of view of one’s own profession rather than from a broader perspective. The implication is that professional training, and its related socialization, often result in a distortion of the way one views the world.

Eta zu, itzultzaile, libre zaude horrelako deformaziotik?

Posted on

Idatziaren kulturaren gainbehera (II)

Asier Larrinaga Larrazabal

Idaztea ez da letrak bata bestearen atzean jartzea. Testu bat osatzen denean, mamia bera bezain garrantzitsutzat jo beharko litzateke begietan egingo duen efektua. Egungo testu askoren bisaia, estetika, fotogenia zaintzen hain ardura gutxi jartzea, niretzat, idatziaren kulturaren gainbeheraren sintoma garbia da.

Testuaren estetika zainduak, jakina, atsegin ematen dio irakurleari, baina, batez ere, testua atzitzen, prozesatzen eta ulertzen laguntzen dio. Esate baterako, testu elebidun askotan, alderdi honek egiten du huts. Nik esango nuke zati handi bat aurreratu dugula garai bateko formulario elebidunetatik hona, baina, ardurarik arduratsuena jarrita ere, nekez lortzen da atontze biribil-biribila.

asierrena
Nire iritziz, erabiltzaileari praktikoagoa izango litzaioke orriaren alde batean euskarazko bertsioa ipintzea, eta, beste aldean, beste hizkuntzako bertsioa.

Ikus-entzunezko pantailetan jartzen diren idatziak ere, sarri baino sarriagotan, erabiltzailearentzako laguntza barik, sufrikario dira.

Begiko zait bideo horretako konektatze- eta komunikatze-nahia, baina esango nuke ez dutela asmatu. Erabiltzaileari, irakurtzeko astia eman behar zaio; beraren begirada gidatu egin behar da; azpidatziak eta gaininpresioak ez dira bateragarriak —pertsona batek ezin die biei eman arreta aldi berean—, eta abar. 16/9ko pantailak zabaldu direnetik, larriagoa da kontua, bideo-sortzaileei alderik alde idazteko grina moduko bat sartu zaie eta.

Zorionez, jarraibide egokien bila dabilenak badu nora jo. Jan Ivarssonen Subtitling for the Media (1992) jakingarriz beteta dago. Adibidez, hobe dela pantailako azpidatziak ezkerretara justifikatzea, begiari erreferentzia-puntu finkoa eskaintzeko. Edo arinago irakurtzen dela testu-lerroak binaka eskainiz gero, banaka baino. Edo 40 karaktere baino gehiagoko lerroak irakurtzen nekezagoak direla. Euskal Telebistan, Ivarssoni jarraitu diogu azpidazteko arauak prestatu ditugunean.

Posted on

Ikus-entzunezko fikzioa euskaraz

Iñaki Iñurrieta Labaien

Lehenago ere agertu da hemen euskarazko bikoizketaren auzia, horretaz nik baino gehiago pentsatu duen jendearen eskutik agertu ere, baina azkenaldian gai horri buruz aritzeko parada izan dudanez[1], berriro ekarriko ditut hona han-hemen irakurritako zenbait ideia eta arrazoi, gaiak buelta gehiago ematea merezi duelakoan.

Euskarazko bikoizketa arkeologia izango da laster, zioen Asier Larrinagak hemen duela urtebete. Nonbait, goi-mailan hartutako erabakia da hogeita hamar urtean egindako bideari amaia ematea. Eta larria sortzen dit horrek, larria sortzen dit pentsatzeak erabaki horrekin batera hemendik aurrera filmek, telesailek, ez dutela euskaraz egingo, hemen sortutako bakan batzuk izan ezik.

Gogoan dut nola, aspaldi batean, euskal telebistarik ez zegoenean, lagun batek galdetu izan zidan inoiz ea nola egiten nuen ametsetan, euskaraz ala erdaraz, “¿Tú sueñas en euskera o en castellano?”, horrela neurtu nahian-edo zenbateraino nintzen euskaldun.

Euskara ametsetarako, hau da, imajinatzeko balio duen hizkuntza izan dadin, ikus-entzunezkoetatik datozkigun mezu eta historiak ere euskaraz jaso beharko ditugu. Esan nahi dut: euskaraz ere izan beharko dugu aukera mundu zabalean kontatzen direnak ikus-entzuteko; lurralde miresgarri zein izugarrietan, iragan amestuetan edo etorkizun zientzia-fikziozkoetan ere gertatzen direnak. Hala ez bada, irudimena euskaraz ere bazkatzen ez badugu, erdara are gehiago jabetuko da gure ametsez, eta euskarak gero eta etorkizun mehar, motzagoa izango du. Nahikoa arrazoi izan behar luke horrek dagokionak auzi estrategikotzat har dezan lehen mailan jartzea euskarazko fikzioa. Euskaraz sortua eta euskarara ekarria.

Bikoizketaren kontra, bi argudio erabili ohi dira nagusiki: bat, ez da lortu bikoizketan erabilitako euskara sinesgarri egitea; bestea, bikoizketa garestia da.

Lehen argudioaren arabera, orain arte erabili den euskarak ez digu askorik balio irudimena garatzeko. Egia da gauzak hobeto egin daitezkeela. Euskara sinpleagoa, errealagoa, ulergarriagoa behar dugu, zioen Fermin Etxegoienek, eta estetika aldarrikatzen zuen etikaren gainetik. Arrazoi du, ziur asko, baina, berak emandako adibidea erabiliz, ez dut ulertzen zertan den estetikoagoa «kokodrilo», «krokodilo» baino. Dagoeneko normaltzat jotzen dugu krokodilo idaztea, baita esatea ere askok. Astebetean dozena bat aldiz entzunez gero, laster normaldu liteke edozein hitz, belarrian lehenik, ahoan gero; nahikoa da orain darabilgun hiztegia eta duela hogeita hamar urtekoa konparatzea, ikusteko zenbat hitz orduan berri arruntak zaizkigun gaur.

Gauzak hobeto egin daitezke, bai, baina euskara sinpleago, errealago, ulergarriago horrekin batera, nahitaez joan beharko dute ale berriek, gauza asko ditugu-eta esan gabe euskaraz; baita sinpleak diruditenak ere. Has zaitez euskara naturalean esaten «A sus órdenes, mi capitán», berehala etorriko zaizu norbait esanez hori ez dela erreala (baina norbait horrek gero ez du auzitan jarriko «¡Señor, sí, señor!» esaldi irrigarria, ondo janda dauka marine estatubatuarrek horrelaxe hitz egiten dutela).

Ohiturak sortzea da kontua, hots, ikus-entzunezkoetan betiere elementu berriak aurkitze hori ere ohitura bihurtzea da kontua. Euskarari ere, elur-bolari elur berria nola, ale berriak itsatsiko zaizkio ibili ahala, eta laster geratuko dira barneratuta –normalduta–, bolak handitzen jarraitzen badu.

Bigarren argudioak, ekonomikoak, dio bikoizketa garestia dela; film bat bikoizteko behar den diruaz lauzpabost film azpidatz daitezkeela. Baina horri beste konparazio hau jar dakioke parean: Goenkaleko kapitulu bat egiteko behar den diruaz, lau film bikoitz daitezke. Jakina, behar-beharrezkoa dugu geure soziologian, geure paisaia naturalean oinarritutako fikzioa, baina plantea daiteke beste hau ere: euskaraz irudimen-beharrak asetzeko, Goenkale saila bezain interesgarria litzateke Filmografia Unibertsala bilduma bat (Asier Larrinagak lehenago hemen bertan botatako ideia), filmak nahierara –bikoiztuta eta azpidatzita– ikusteko aukerarekin.

90eko urteetan, EITBk hamar bat urte zituenean, egoera soziolinguistikoan izandako eragina aipatzen zuten adituek[2]: hizkuntza-eredu estandarra hedatzen eta finkatzen, euskal aho-belarriak forma berrietara ohitzen izandako eragina; eta aurrera begira hori areagotu egingo zela uste zen, telebistak funtsezko eginkizuna izango zuela euskararen normalizazioan.

Ikus-entzunezkoen paisaia erabat aldatu da ordutik hona; orain, euskarazko telebista aukeratxo bat da beste ehunen artean. Horrexegatik komeni zaigu ditugun baliabideak –tartean, bikoizketa– hobeto erabiltzea. ETBko filmak tokiko telebistetara iristea, Zinema Euskaraz bideoklubetara, Filmografia Unibertsala bilduma izatea… Urtzi Urrutikoetxeak aipatzen zuen eredua –Europako beste zenbait herrialdetakoa: filmak-eta jatorrizkoan eta azpidatzita ikustea– motz geratuko litzaiguke guri; bikoiztutakoak ere behar ditugu: han bertako hizkuntza askoz egoera normalagoan bizi da, arnasgune gehiago ditu.

[1] UEUk eta EHUk antolaturiko Itzulpengintza eta Teknologia graduondokoan.

[2] Etxebarria, I. (1994): “Doblaje y subtitulación en Euskal Telebista”, in Eguíluz, F. et al. (arg.), Trasvases culturales: literatura, cine, traducción, EHU, Argitalpen Zerbitzua.

Posted on

Euskaraholic nago gaur

Koldo Biguri Otxoa de Eribe

Euskararen inguruan pizten diren eztabaidetatik tiraka, gure psikologia linguistiko kolektiboari buruzko hausnarbide interesgarriak atera daitezke batzuetan. Itzul posta-zerrendatik aterako dut oraingoan adibidea.

Arestian, norbaitek eztabaidaren plazara atera du nola eman daitekeen euskaraz halako hitz bat –nahiko ohikoa edo arrunta erdaraz ari garenean, baina ez dut esango zein den, irakurlearen arreta ez desbideratzeko–, eta beste norbaitek euskal ordain bat proposatu du. Hirugarren batek, ordea, euskaraz hitz hori ez dela existitzen dio geroago, eta laugarren batek, aldiz, aurrekoari arrapostu dio hitz horrek 16.000 sarreratik gora dituela Googlen eta, beraz, ezin dela esan existitzen ez denik. Eztabaida berehala lerratu da, ez hasierako esaldiaren itzulpena eskaintzera, ezpada proposatutako hitz horren onargarritasun edo onartezintasunera: batzuentzat, euskal hiztegi arauemaileetan edo historikoetan jasota ez dagoenez, ez da onargarria; besteentzat, existitzen eta erabiltzen denez, ea zergatik ezin den onartu galdetu dute; eta beste batzuk eztabaidan hasi dira ea hitza ondo eratuta dagoen ala ez, eta ondo eratuta ez dagoela diotenek ebatzi dute ezin dela onartu, erdararekiko morrontzatik ateratako kalko txar bat delakoan. Azkenik, beste batzuek hitz proposatua erabilia dela onartu arren, erabilera hori okerra eta baztertzekoa dela ebatzi dute, badela euskara jatorrean bestelako hitz edo ordain zuzenagorik.

Askorentzat, baita bizitzaren beste alor batzuentzat txit anarkoagoak diren askorentzat ere, elite linguistikoak (hizkuntzalari, itzultzaile, zuzentzaile eta irakasleek) erabakitzen eta finkatzen dituen hizkuntza-arauak guztiz zurrunak dira, ezinbestez bete beharrekoak, trafiko-arauak baino zorrotzago. Nire ustez, hizkuntzaren beraren berezko izaeraren kontra doa hori: hizkuntza guztietan, baita gurean ere, beti erabili dira eta kanonera igaro dira hainbat prozedura lehenago existitzen ez zirenak, baita aurretiazko arauen eta kanonen kontra sartutakoak ere; erabileran baitago gakoa. Euskaraz hain zorrotz diren askok arazorik ez dute gaztelaniaz (edo ingelesez), familia monoparental esateko, «parent» horrek gaztelaniaz sustrai zuzenik ez badu ere, zuzenean ingelesetik baitator; edo externalizar erabiltzeko, gaizki osatuta badago ere, gaztelaniaz «external» hitza existitzen ez baita. Eta makina bat adibide ipin litezke, baina ez daukat lekurik hemen. Une batetik aurrera, arazo gehiegirik gabe hasten dira hitz eta esamolde horiek zabaltzen eta, gaztelaniazko elite linguistikoaren ahaleginak ahalegin, bolo-bolo erabiltzen, baita hiztegietan azkenik onartuak izateraino ere –normalean urte batzuk igaro ondoren–. Ingelesez inork ez du arazorik selfie edo workaholic bezalako hitz «gaizki eratuak» erabiltzeko, eta hitz horiek esportatu ere egiten ditu ingelesak, askoz ere dinamikoagoa eta askeagoa baita.

Honelako eztabaidetan ez naiz sartzen esaten nork duen arrazoia nire ustez, ez baitut uste inork duenik arrazoia eta, batez ere, beti jasotzen duzulako masaileko mordo bat ezker-eskuin, alde batera edo bestera makurtzen bazara; batez ere, ez da puntu hori orain interesatzen zaidana, eta bai, berriz, eztabaidan erabilitako argudioek gure psikologia linguistikoaz bistarazten dutena.

Izan ere, bereziki interesgarria iruditzen zait proposatutako euskal ordaina existitzen ez zela zioenaren erantzuna, psikologikoki duen esanahiagatik, eta gure hizkuntzarentzat dituen ondorioengatik. Izan ere, barne-muineraino sartua dugu euskararen arauketa, arauketa etengabea, hipernormatibismoa deituko nukeen puntu bateraino: euskararen elite linguistikoak erabaki edo adostutako arauetan onartuta ez dagoena ez da existitzen eta, okerrago dena, ezin da existitu (urrun dago euskal esaera zaharrak dioena, «izena duenak izana du»; horren ordez, «arauek onartzen dutenak du izana» dugu orain iparrorratz). Eta pase foralak ez du balio hemen.

Ez dut ukatuko, noski, euskarak, beste edozein hizkuntzak bezalaxe, arauketarik behar duenik, trafikoak ere behar duen bezala; baina hipernormatibismoan erortzeak dituen ondorioez ere hausnartu beharko genuke. Eta horrexetara nator: 31 eskutik honetan bertan arestian norbaitek ateratako beste kezka batekin lotuz, ondo egingo genuke pentsatzen jarriko bagina ea euskarari gainera leporatu diogun arauketa ugari horrek ez ote digun nolabaiteko indar-atorra estu bat soineratzen, ez ote dion erabiltzaileari muga eta betebehar zorrotz gehiegi ezartzen; erabiltzeko deserosotasuna eta nekea, alegia. Hizlari arruntari segurtasunik eza eragiten dio: erabili ote dezaket ala ez hitz hau? Ondo ala gaizki dago? Euskaraz hala da ala ez? Eta, okerrago dena, honelakoetan adostasuna erraza eta automatikoa ez denez, denetariko iritziak iritsiko zaizkio, bazterrak areago nahasteko.

Gero, kexatzen gara, gazte euskaldun askok erdarara jotzen dutelako; baina, pentsatzen jarri ote gara erdaran ez ote duten aurkitzen gazte horiek euskaran aurkitzen ez duten erabilera-askatasuna, hizkuntza patxadaz eta lasai erabiltzeko erosotasuna, sorbalda gainean euskaltzain deabrutxo bat izan gabe esanez «132. araua hautsi duzu, txo!», «hori gaizki esanda zagok euskaraz, hi», «ergatiboa ahaztu zaizu, neska!» edo «aizan, hitz hori ez dun existitzen!».

Asko kexatzen gara gure gizarteak berak, erakunde publikoek eta beti besteek euskaldunoi euskaraz bizi ahal izateko jartzen dizkiguten edo kentzen ez dizkiguten oztopoengatik, eta oztopo horiek ukaezinak dira, existitzen dira; baina euskararen barruan ere, euskalgintzaren barruan bertan ere badira, nire ustez, jokamolde edo joera batzuk askoz gutxiagotan aipatzen direnak euskararen erabilera urriari buruzko azalpenetan, eta, zinez uste dut, ikertu behintzat egin beharko lirateke, honako galderaren bidetik: euskara gustura erabiltzeko askatasuna gehiegi mugatzen duen barne-faktorerik ere ez ote dago? Euskarari jartzen dizkiogun etengabeko arau eta pedigri-baldintza horiek ez al dira inoiz hiztun euskaldunarentzat astunegiak, euskararen beraren kalterako?

Ezin baita ahaztu, gero, ustezko hipernormatibismo horrek psikologikoaz haraindiko ondorioak ere badituela: arauak betetzen direla ziurtatzen duen epaile-gudaloste oso bat daukagu gainera, gaitasun-agiriak eman edo ukatzeko, arauak betetzen ez dituenari txartel gorria ateratzeko; hiritar euskaldunarentzat oztopo-lasterketa bat da euskara ikastea eta euskaldun agiriduna izatea, eta beste oztopo-lasterketa amaigabe bat da euskara «ondo» erabiltzea. Kaiola baten itxura gehiegi ez al du horrek edozein gazterentzat? Guk geuk hobe beharrez egiten dugun zerbaitek ez al du albo-ondorio kaltegarririk ere euskararen beraren bilakabidean, haren «normalizazioan», haren erabileran?

Barka hainbeste galdera ekartzeagatik: apur bat euskaraholic nago gaur!

Posted on

Edo edo edo

Bakartxo Arrizabalaga Labrousse

«Entzuten diet, hargatik. Hargatik edo hargatik? Hargatik, hargatik edo hargatik, hargatik edo hargatik ere! Edo, edo, hori beste baterako…»

Horra aurreko nire artikulotxoaren amaiera. Eta hona ni berriz hemen, orduan agindurikoa betetzera jarririk.

Bertsolari txapelketan bilduriko «hargatik» hitzaren zentzu bakarreko erabilera aipatu nuen hartan, eta orain festa beretik hartu beste datu bat nahi dut aipatu, zeina baita «edo» moldeak «ala» moldearen lekua erabat hartu izana.

Txapelketa saio oro harturik eta hauta zentzuzko juntagailuren bat erabili zuen bertsolari orori begiraturik, «edo» erabili zuten beti eta «ala» inoiz ez. Eskapatuko ahal zitzaidan, beharbada, bakarren bat, baina, edonola ere, nabarmen egin zitzaidan «ala» juntagailuaren erabateko ohiltzea eta bestearen erabateko nagusitasuna.

Ez dezala inork pentsa bertsolarien euskara maila zalantzan jartzera natorrenik honekin edo haiekin halako tema hartu dudanik, ez baita, inolaz ere, hala; euskararen egoeraren adierazle onak iruditzen zaizkit, aldiz, gaur egun euskaradunon kidegoan gertatzen diren fenomenoen isla, baina baita bide egile eta erakusle ere. Hain zuzen ere, horregatik harritu –eta kezkatu ere zertxobait– nau bi adibide horiek haiengandik horren nabarmen entzuteak, neure inguruan ez baititut hala entzuten; «hargatik», aipatu nuen lehen, batez ere zentzu kontzesiboan entzun ohi dut, eta «edo» bi eratara, bai juntagailu hautakari gisa, bai eta hautakari gabe, berdintasuna adierazten, baina «ala» ere normal-normal ageri delarik.

Oraingo arrazoia ezin izan liteke, noski, bestearentzat Alfontso Mujikak jalgi ideiatik tiraka, silaben kopurua, berdin baitira horretan, ez eta LA errimako hitz aski badutela eta DO, berriz, faltan dutela, ez baitzen beti, ez eta gehienetan ere, puntu gisa balaiatua. «Ala» juntagailua galbidean dugula pentsatu behar da hortik? Neure inguruan ez dut hala entzuten, baina kontuan harturik bi kasuetan nabarmentzen diren moldeak gaztelaniazko moldeekin bat datozela eta aldera utzirikoak, aldiz, ez, nagusigo erabateko horrek pentsatzera ematen dit harako bidean ez ote goazen.