Kategoria: Eneko Bidegain

Eneko Bidegain

Euskara hizkuntza ofiziala ez den lekuetan sortzen diren erakunde berri edo programei eman ohi zaien izena erdaraz izaten da. Ipar Euskal Herriaren kasuan, frantsesez. Erakunde edo programa horiek, maiz, siglak dakartzate berekin, gainera. Kontua da, gehienetan albiste iturri direla, publikoki aurkezten diren unetik aitzina. Euskarazko hedabideetan lanean ari diren kazetarientzat ez da buruhauste ttipia izaten. Nola itzul halako erakundea? Nola jarri euskaraz? Erabaki bat har daiteke, bakoitzak har dezake berea, baina nola adostu biharamuneko Berria-n, Euskal Irratietako albistegietan eta Kazeta.info webgunean izen bera erabiltzea?

Erabakia egunean berean hartu behar dute kazetari horiek, presaka, eta bakoitzak bere ordenagailuaren aurrean, elkarrekin adosturik edo elkarrekin aipatu gabe. Aski erraza denean, normalena da denek itzulpen bera proposatzea. Ez da beti hala, ordea. Dena den, ez dago astirik kazetari horien gainetik, erakunde horren euskarazko izena erabaki behar duten autoritateek erabakitzeko. Kasu honetan, Euskaltzaindia beti ibiliko da kazetarien gibeletik, Jean Haritxelharrek, euskaltzainburu zela, Egunkaria itxi ondoan eskaini zuen elkarrizketa batzuetan aitortu zuen bezala. Horregatik, kazetarien erantzukizuna biziki handia da.

Ados jartzea oraino ez da begi bistakoa. Berriaren estilo liburuak argi azaltzen du “Conseil Général” euskaraz “Kontseilu Nagusia” dela, eta ez “Kontseilu Orokorra”, Ipar Euskal Herrian oraindik hedabide eta jende anitzek erabiltzen duten bezala.

Arazoa sortu izan didan erakundeetariko bat da, Lapurdi Hegoaldeko hainbat herri biltzen dituen herri elkargoaren izena: Sud Pays Basque! Izendatze horrek berak, hautatu behar genuen itzulpenak bezala, izaera politiko agerikoa du. “Hego Euskal Herria”, frantsesez, “Pays Basque Sud” da. Ez ziren ausartu herri elkargo hori horrela bataiatzera, baina emaitza berdintsua da. Nola itzuli “Sud Pays Basque”? “Euskal Herri Hegoa”? “Euskal Herri Hegoaldea”?

“Sud Pays Basque” izena absurdua iruditzen zitzaigunez, beste bide bat hautatu genuen: “Hego Lapurdiko herri elkargoa”. Argi da ez dela hori erakundea sortu zutenen asmo politikoa, baina euskaraz “Hego Euskal Herria” edo “Euskal Herri Hegoa” deitzea ezinezkoa iruditzen zitzaigun. Joan den astean etxera heldu zitzaigun herri elkargo horren berripapera, bi hizkuntzetan. Eta hara non euskarazko izena ere baduen, orain, erakunde horrek. Ezetz asmatu zein izen eman dioten? Erantzuna klik honetan.

Euskal Herrian lehen ere diru bilketa franko antolatu izan da, «Crowdfunding» izenik eman gabe. Orain ingeles hiztunen artean dirua biltzeko ohitura hori deskubritu dutela-eta, zergatik jokatu behar dugu zerbait berri balitz bezala? Zergatik erabili behar dugu ingelesezko hitza? Ikastolak laguntzeko, Berria egunkaria sortzeko, Laborantza Ganbera altxatzeko edo Xora filma ekoizten laguntzeko diru bilketak egin dira. «Crowdfunding», ororen buru; baina ez dira balio gutxiagokoak izan, izen hori gabe ere.

Bigarren hitza (azkenaldian modan jartzen ari dena, hori ere), «fracking» da. Araban agertu da gaia, gasa lurretik ateratzeko egitasmo baten harira. Gas hori haustura hidrauliko bidez ateratzea da asmoa, eta haustura hidraulikoari erraten zaio «fracking»-a. Araban bezala, munduko beste toki anitzetan ere badago teknika horri buruzko eztabaida, azkenaldian anitz aipatzen ari diren energia iturriaren ustiatzeko proiektuen harira.

Begiratu dut Euskal Herriko prentsak zein hitz erabiltzen duen gehiago: «fracking» ala «haustura hidrauliko». Gauza bera egin dut Frantziako, Espainiako eta Italiako egunkari batzuekin. Frantzian salbu, beste guziek anitzez gehiago erabiltzen dute «fracking» hitza, eta anitzez gutxiago «haustura hidrauliko» (bakoitzak bere hizkuntzan, bistan da). Frantziaren erresistentzia ez da harrigarria, beti daukatelako ingelesarekiko lehia eta uzkurtasun hori.

Dena den, uste dut ez dugula deus irabaztekorik «fracking» eta «crowdfunding» bezalako hitzak hautatuz, oharkabean gisa horretako gero eta hitz gehiago sartzen ari baitzaizkigu, batere jakin gabe zer erran nahi duten. Aldiz, «haustura hidraulikoa», gutxi gora behera zer izan daitekeen uler dezakegu («fracking»-arekin baino argiago ulertzen dut nik bederen); eta beste hainbeste gertatzen da «crowdfunding»-ekin (esplikatu zidaten arte zer zen, ez nintzen ohartu zer deabru izan zitekeen).

Eneko Bidegain

Behin, Kortatuk Arrangoitzen eman zuen kontzertu batean, Fermin Muguruzak «Gabon Arcangues» oihu egin omen zuen. Anekdota horren berri hamabost urte geroago entzun nuen.

Anekdota horretatik harago, Ipar Euskal Herriko herrien izenak gaizki errateko joera nahiko zabala nabaritzen dut Hego Euskal Herriko hainbat jenderengan. Zenbat ez dira joaten Angletera erosketak egitera Angelura joateko ordez? Edo zenbat ez dira joaten egun pasa San Juan de Luzera? Behin euskarazko afixa batean ikusi nuen «San Juan de Luzerako ateraldia» lerrotik bururatu zait artikulu honen izenburua. Pentsatu nahi dut ateraldia aski luzea izan zela, gutxienez Donibane Lohizune ikasteko bezain luzea.

Bitxikeria gehiago ere entzuteko ohitura badaukagu: Urruñe, Bidart, Azkain… Eta zenbatek uste dute Lapurdiko hiriburu historikoa Ustaritz edo Ustaritze dela? Eta Laburdi erraten dutenak ere badira. Eta horrela idazten dutenen edo mintzo direnen artean, batzuk oso euskaltzaleak eta abertzaleak dira.

Are gehiago harritu ninduen beste bitxikeria bat entzun nuen behin, errepideko arazoen berri ematen zuen baten ahotik. Auto ilarak ba omen ziren Mugarren. Ez nuen ulertzen nondik etor zitekeen huts hori. Frantsesez Muguerre da. Google-en bila ibili eta ikusi dut gaztelerako hainbat testutan Mugarre agertzen dela. Hortik dator nahasmena?

Hasteko, ez dut uste nehori burutik pasatzen zaionik Saint-Sebastienera joatea pintxoak jatera, edo Fonterrabira afaltzera, Pampeluneko bestetera…

Eneko Bidegain

Duela zenbait egun Arratian izan nintzen, Begitu Arratiako aldizkariko kide batekin elkarrizketa bat egiten, Mondragon Unibertsitateko Ikus-entzunezko komunikazioko graduko lankide batzuk euskarazko tokiko aldizkariak ikertzen ari baikara, Tokikom-ekin batera. Beste tokiko aldizkari batzuen gisan, aldizkari honek ere baditu urtero diru-laguntza ematen dioten irakurleak, kasu honetan Begitu-lagunak. Begitu-lagunek Zertu kultur elkartearen argitalpenak jasotzen dituzte eta zozketetan parte har dezakete. Eta horietako bat izan zen Arratia inguruko hiztegia. Asko eskertu nahi dut “Iñigo Begitu” (Iñigo Iruarrizaga), hiztegi horren ale bat eman didalako. Altxor bat da, eta eredugarria. Ez da berri-berria, 2011koa baita, baina ez nuen horren berririk.

Lan ikaragarria da, 11 urte iragan dituzte horretan lanean, Arratian irakasle diren Angel Larreak eta Juan Rekaldek, Zeanurikoa lehena, Zornotzakoa bigarrena. Ahozko elkarrizketa andana egin dute, idatzizko dokumentu pila bat aztertu dute. Emaitza sekulakoa da: Arratia eskualdeko 26.000 sarrera, hitz bakoitzaren definizioa (euskaraz), esaldi batzuk adibide modura, esaerak, hainbat sarrera kolorezko argazkiz lagunduta, edizio lan ederra… Horrez gain, onomastikari edota ezizenei buruzko atalak daude, gazteleratik euskararako lexiko bat, gramatikari buruzko azalpen atal bat. Sekulako lana, beste nehon egin den baino sakonagoa.

Eskualdeetako hiztegi gehiago badago Euskal Herrian, nahiz eta denak ez diren berdinak izaeraz, sakontasunez edo metodologiaz. Hemen osatu dut beste eskualdeetako antzeko hiztegien zerrenda bat:

• Baztango mintzoa: gramatika eta hiztegia, Pello Salaburu eta Maite Lakar (2005)
• Eibar aldeko hiztegia, Toribio Etxebarriaren Lexicón del euskera de Eibar (1965) eta Serafin Basauri eta Asier Sarasuaren Eibarko Hiztegi Etnografikoa (2003) lanetan oinarritua.
• Maruri-Jatabe eskualdeko hiztegia (Jatabe Berbatik berba), Iñaki Gamindek osatua (2001), alfabetikoki beharrean, tematikoki.
• Mendatako hiztegia.
• Ondarroa.
• Bermeo eta Mundakako arrantzaleen hiztegia, Eneko Barrutia Etxebarria (1996).
• Gernikako hitzak, gaika sailkaturik.
• Sopela.
• Zaldibia.
• Azkoitia. (2001)
• Pasaiako hizkera.

Ez dakit zerrenda osoa den: horiek dira nik aurkitu ditudanak, eta norbaitek beste erreferentzia bat balu, eskertuko nuke iruzkinetan gehituko balu.

Interesgarria litzateke bilduma hau osatzea, gainerako eskualdeetako hiztegiekin ere, badelako oraino altxor anitz biltzeko. Arratian egin duten lana erreferentzia gisa harturik, ez litzateke txarra gauza bera egitea beste eskualdeetan ere. Gero, sarera egokitutako bertsio bat ere behar litzateke, denak plataforma bakar batean elkartuz, aurkezpen eredu berari jarraiki.

Eneko Bidegain

Badu jadanik zenbait urte ez naizela Baionan ari lanean, eta Baionara joaten naizen aldietan, nire berri galdetzen dutenek horrela galdetu ohi didate:

– Beti Arrasaten?

Eta nik erantzunen nieke: «ez, ez naiz sekula egoten Arrasaten; Aretxabaletan egoten naiz, eta ez beti, batzuetan Eskoriatzara joaten naiz. Eta dena den, ez naiz beti han egoten, arratsetan eta asteburuetan ez naiz lantokian egoten».

Bistan da: badakit ez didatela galdetzen ea beti edo denbora guztian Arrasaten egoten naizen, baizik eta ea han jarraitzen dudan lanean. Hori adierazteko «beti» hitza erabiltzea egokia ote da? Iparraldean gaizki erabiltzen dugula entzun izan dut, frantsesezko «toujours»-en kalko gisa erabiltzen dugula. Zer erabili beharko genuke, beraz? «Oraino» edo «oraindik»? Horrek ere ez nau, alta, osoki konbentzitzen. «Oraino/oraindik Arrasaten?». Lerroen artetik erran nahi luke pentsatzen dela egoera hori behin behinekoa dela, eta luzatzen ari dela. Beste testuinguru batean: «Oraino hor? Ez zara aspertu?». Beste aukera bat izan daiteke: «Arrasaten segitzen duzu?». Baina hori ez dea gazteleraren kalko bat? Orotariko Euskal Hiztegian ez dut aurkitu horren baliokide perfekturik, segitu aditzarekin eraikitako esaldiak beste gisakoak baitira. Adibide hurbilena hauxe:

Apaiz segitzen al du edo utzi al zuen?

Jarraiki edo jarraitu aditzarekin ere berdintsu. Inesiboarekin, adibide bat dago aski hurbil interesatzen zaigun kasutik: «Lan berean jarraitu zuten.»

Baina ez dut aurkitu horrelako adibiderik toki batekin loturik. Dena den, malgutasun gehiagorekin har dezagun esaldia: Arrasaten jarraitzen duzu [lanean]?

Baina, itzul gaitezen hastapeneko gaira. «Beti» gaizki da? Segur izateko, OEHn ibili naiz bila, berriz ere. Eta bi adibide hauek aurkitu ditut:

Hots, nahiz eta Hegoaldean bitxi iruditzen zaien Iparraldekoen «beti»-ren erabilera hori, ez dugu gaizki erabiltzen. Besterik da, komunikazio ekintza batean, ulermen arazoak sortzen baditu. Zer egin? Erabilera horri uko egin? Zergatik egin behar genioke, bada, uko? «Beti»-rena, adibide bat baizik ez da, zorigaitzez.

Eneko Bidegain

Google Maps sekulako tresna da, eta honen mapetan oinarriturik, gure mapak sor ditzakegu, nahi ditugun informazioak txertatuz. Korrika bezalako ekimenentzat, tresna bikaina da, ibilbidea zehatz-mehatz erakutsi ahal izateko, bere webgunean egin duen bezala. Baina arazo larri bat ere sortzen du, euskaldun gisa: toponimia erdaraz da kasu gehienetan, ez bakarrik herrien izenak (Pamplona, Estella bezala), baita “calle”, “rue” eta holakoak ere.

Eneko Bidegain

Euskaradun hitzaren inguruan beti izan da eztabaida. Edo, hobeki erran eta horren gibelean, euskaldun hitzaren adieraren inguruan. Bigarren hitzaren inguruko eztabaida minbera da, biziki minbera. Ipar Euskal Herrian agertzen diren lan eskaintza batzuetan, eskatzen diren baldintzen artean badago «euskaraduna» izatea. Euskaraz, ordea, hitz elkarketak egitean, RA+DUN bihurtzen da LDUN. Horregatik, «euskaraduna» ez zait sekula naturala iruditu, eta oraino ere ez zait gustatzen.

Ezagutzen ez dudan bati deitu behar izaten diodanean, haren kontaktua eman didanari galdetu ohi diot: «euskalduna da?». Hots, ea euskaraz mintza nakiokeen jakin nahi izaten dut, ez ea Euskal Herrikoa den, Euskal Herrian sortua edo euskal herritartua. Izan daiteke Idahon sortu eta bizi den euskaldun bat, edo euskara ikasi duen japoniar bat.

Nahiz eta Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuan hitz hori agertzen den, eta Orotariko Euskal Hiztegiak bi lerroko sarrera eskaintzen dion,

euskaradun, uskeradun. Vasco, vascoparlante. v. euskaldun. Ilunberritik datxikolako erriak uskeradunak dire (Ae). A EY III 305. En DFrec hay 2 ejs. de euskaradun.

ez da ohikoa hitz hori lan eskaintzetatik harago ikustea. Ereduzko Prosa Gaurek 26 agerraldi aurkitu ditu, horietatik 15 Herria astekarikoak. OEHk berak, euskaldun hitzera igortzen gaitu.

Baina lan eskaintzan euskaradunen ordez euskaldun idaztea proposatuz gero, batzuk asaldatzen dira, hizkuntza gaitasun baldintzaren ordez, baldintza etniko gisa ulertuko litzatekeen beldurrez: ea Bordeleko batek ez lukeen postu horretara aurkezteko eskubiderik, nahiz eta euskara jakin…

Bistan da arrisku hori ikusten dutenek, beren baitan, euskaldun hitza frantsesera (edo gaztelerara) itzuli dutela: basque edo vasco. Basque guztiak ez dira euskaldunak, gaur egun bereziki, eta zergatik behar genituzke baztertu, beraz, euskal erdaldun horiek guztiak? Ez naiz sartuko batzuek vasco hitzarekin egiten duten erabilera murriztaile eta politikoari buruzko eztabaidan (ildo politiko horretakoek nola izendatzen dute, euskaraz, EAEko biztanlea?).

Vasco eta basque hitzen itzulpena, Elhuyar eta Nola Erran hiztegien arabera, «euskaldun»  eta «euskal herritar» da:

Basque nom masculin | nom féminin. a) = natif ou habitant du Pays basque euskaldun – euskal herritar – euskotar (MD). b) = bascophone euskaldun

Elhuyar-en adibideak argiak dira:

adj./s. euskaldun [adiera hertsian, euskaraz dakiena; adiera zabalean, Euskal Herriko biztanlea]; euskal herritar, Euskal Herriko (biztanle). | Los vascos resistieron a los visigodos: euskaldunek bisigodoei eutsi egin zieten. | Muchos vascos emigraron a América: euskaldun asko Ameriketara joan ziren. | Muchos vascos no saben euskara: euskal herritar asko ez dira euskaldunak. | Yo soy vasco y por eso estoy aprendiendo euskara: Euskal Herrikoa naiz, horregatik ari naiz euskara ikasten.

Biziki adierazgarriak dira Tupindegiko Roxali kantuaren azken bertsoak, Paristik itzuli berri den eta euskarari uko egin nahi dionari buruzkoak:

Hari euskara ez aski,
baina frantsesa baleki!
Kiskun kaskun j’en suis gaskun
pas eskualdun.

Parisko lili Roxali,
bai frantximent bai t’es xoli.
Utz’an moda, utz’an pinta, ai potreta,
Parisko lili Roxali
hago euskaldun Roxali!

Paristartzearekin batera euskaldun izateari (eta euskarari berari ere bai) uko egiten dioten horietarik bat da Roxali. Eta Euskal Herrian ere badira holakoak. Bi gisetara erabiltzen dugu «euskaldun», Erramun Bachoc-en artikuluko taula batean biziki argiki ageri den bezala. Ipar Euskal Herriko herritarrak, euskaldun (euskal herritar), frantses edota euskaldun eta frantses sentitzen ote diren aztertu duen inkesta bat aipatzen du. Erdaldunen artean ere euskaldun sentitzen dira zenbait, nahiz eta gehiengoak bere burua frantses edo «euskaldun baino frantsesago» gisa ikusten duen. Bistan da, galdera frantsesez egin zitzaiela, eta pentsatzen dut ez zietela galdegin «sentez-vous euskaldun?», baizik eta «sentez-vous basque?». Galderako hitza bat ala bestea izan, segur naiz erantzunak ez zirela guztiz berak izanen.

Batzuk beldur baldin badira euskaldun hitza ez ote den nahasgarri, lan eskaintzetan jar daiteke beste gisa batez: eskatzen diren gaitasunen artean, «euskara jakitea» (eta nahi diren beste hizkuntza guztiak). Nahi bada maila ere zehaztu daiteke.

Eneko Bidegain

Duela zenbait egun, blog honetako artikulu baten erantzunean, Juan Luis Zabalak “nago”-ren gehiegizko erabileraz idatzi zuen iruzkinetik atera dut gaurko gaia. Ustezko kasuak aipatzeko modu anitz daukagu, eta denak ez dira guztiz baliokideak. Hemen argitu nahi nuke etxean nola erabiltzen ditugun kasu horiek. Ñabardurak dira, ttipi-ttipiak maiz, baina bakoitzak badu bere funtzio zehatza.

1. Nago Jon eta Maider ez ote dabiltzan batera.
Kasu honetan, nire buruari galdera egiten diot, zerbaitegatik-edo iruditu zaidalako batera dabiltzala.

9. (BN-lab, S ap. Gte Erd; Dv). Preguntarse. (Usado generalmente en pimera persona). “Nago hori ez ote den ama (BN-lab), nago othe diren (S), nago zuzenean naizenez (BN-lab), nago ama othe denez (S)” Gte Erd 303.

2. Uste dut/nik uste Jon eta Maider batera dabiltzala.
Kasu honetan ez da galdera, ustea baizik. Uste sendoa izan daiteke edo ez. Holako zerbait errateko, oinarri bat behar da, ontsalaz.

3. Iruditzen zait Jon eta Maider batera dabiltzala.
Ez dut honen adieraren adibiderik aurkitu Orotariko Euskal Hiztegian, baina “uste dut”-en baliokidetzat joko nuke, baina oinarri bat baino gehiago, intuizio bat dago gibelean.

4. Erran nezake Jon eta Maider batera dabiltzala.
Hau ere intuizio batean oinarritzen da, baina segurtamen apalagoarekin.

5. Segur naiz/ziur nago Jon eta Maider batera dabiltzala.
Ustea eta segurtamena ez da gauza bera. Zertan oinarritzen da “segur” dagoena, “uste” duenarekin konparatuz? Elementu gehiago edo sendoagoak ditu? Ala intuizio sendoagoa? Bere solasean segurtamen gehiago erakusten du, baina ez du bermatzen “uste” duenak baino fidagarritasun gehiago duenik bere “segurtamenak”. Esaldi honetan, ahozko komunikazioan, segurtamen heina handiago edo txikiago ager daiteke, intonazioaren arabera.

6. Segur eta fida naiz Jon eta Maider batera dabiltzala.
Segurtasun handiagoarekin erraten dena, baina erran daiteke ere “segur eta fida naiz Athleticek Eibarren aurka irabaziko duela”. Eta?

7. Lepoa joka nezake Jon eta Maider batera dabiltzala.
Segurtasun are handiagoarekin erraten dena, baina apustu kutsuarekin. Beraz, segurtasuna eta informazioaren fidagarritasuna ez dira osoak.

8. Jon eta Maider batera dabiltzalakoan nago.
Hau arrotzagoa egiten zait. Etxean ez dugu nehoiz erabili, nahiz eta maiz irakurri eta entzun dudan. Nik segurtasunaren adierazpenean sailkatuko nuke.

(En expresiones que indican convencimiento). Cf. infra (8). Orretan nago, ta bene-benetan esaten dot. Ag AL 135. Baietzean dago. Ag G 258. Ortan nago ni ere. Or SCruz 144. Aztueziñak izango diralakoan nago. Lab EEguna 102. Orretan bagagoz. Eguzk GizAuz 52. Txuliatuko ez dituzulakoan nago. Zait Sof 191. Gustatuko zaidalakoan nago. Txill Let 112. Baiezkoan egoan oraindiño. Bilbao IpuiB 183. Orixe frogatuko dugulakoan gaude. Vill Jaink 89. Eskubidea zeukalakoan zegoen. MEIG VII 70. Ni honetan nago. ib. 132.

9. Jon eta Maider batera dabiltza, posiblez.
Ustearen eta ondorioztatzearen arteko zerbait. Hori dionak, baditu oinarriak pentsatzeko batera dabiltzala. Ondorio hori oinarri sendoetatik abiatzen da, ez intuiziotik.

10. Hain segur, Jon eta Maider batera dabiltza.
Ez da intuizio sendoetan oinarritzen den segurtamen bat, baizik eta oinarri sendoetatik abiatuz ateratzen den uste sendo edo ondorio bat. Hau dionaren solasa, beste kasu guztietakoa baino fidagarriagoa da, nahiz eta huts egin dezakeen.

11. Dudarik gabe, Jon eta Maider batera dabiltza.
Aitzinekoaren gisakoa da, baina hori dionak nahiko oinarri badu Jon eta Maider batera dabiltzala baieztatzeko. Baieztapen “ofiziala” falta du.

12. Badakit Jon eta Maider batera dabiltzala.
Hara, baieztapen “ofiziala” badut.

Eneko Bidegain

Informatikak zuzen idaztea asko errazten digu. Zuzentzaile ortografiko automatikoei esker, berrirakurketa lana arinagoa eta ziurragoa da. Eta euskaraz ere aukera hori daukagu. Beste kontu bat da idazten ari garenean gogoratzea ezarpenetan hizkuntza aukeratu behar dela; eta beste bat zuzentzaileari kasu egitea. Onartezinak dira testu tratamenduekin idatzitako testuetan agertzen diren ortografia huts asko. Noski, “haurra”-ren ordez “ahurra” idatzi duena ez da ohartuko huts bat egin duela (ez badaki edo ez badu berak berriz irakurri), baina beste huts asko saihestu daiteke. Ikasleei garbi erran diet ez dudala onartuko Xuxen-ek pasatzen utziko ez lituzketen hutsez betetako idazlanik. Kazetari batek ez dezake artikulurik bukatutzat jo Xuxen pasa gabe. Hori oso garbi adierazten ziguten Berria egunkarian. Idazle bati ere komeni zaio zuzentzaile ortografikoaren laguntzarekin lan egitea, argitaletxeari zuzenketen fasean alferrikako lana aurrezteko eta argitaletxeko zuzentzailearen lana zuzenketa sakonago eta zorrotzagora bideratzeko.

Baina Google Docs-en edo Mac ordenagailuko Word testu tratamenduan testu bat idazten duenak ezin du zuzenketa automatikorik egin. Google Docs-en ez daiteke euskara aukeratu hizkuntza gisa, beraz euskaraz gaizki idatzitakoa ez du detektatzen. Apple-ren kasuan, oker ez banago, Xuxen bertsiorik ez da egin 2004tik hona. Ez dakit noren esku dagoen egoera hori zuzentzea, baina euskarazko zuzentzaileak tresna guztietan egon behar du eskuragarri eta erabilgarri, euskararen bazterketa areagotu nahi ez badugu.

Eneko Bidegain 

Ipar Euskal Herri gero eta erdaldunagoan badira euskarazko hitz batzuk, fosil moduan, frantsesezko kontzeptuekin nahasten dituztenak. Horietarik bat da amatxi. Eta horrela, merkatuetan-eta ikusten ditugu salgai: “la confiture d’amatxi”, “le gateau d’amatxi” eta nahi den elikagai oro… denak amatxiren erara. Behin “amatxiren belarritakoak” ere ikusi nituen salgai. Eta ene baitan egin nuen: gure amatxiak belarritako egiten ibiltzen ote ziren? Nik uste bazutela beste antzara ferratzekorik…

Baina ez da hori ene solasaren muina. Funtsean, amatxi hitz horren gibelean, modu tradizionalean edo eskuz egindako produktuez ari direla adierazten digute.

Ene buruari galdetzen diot komunikazio guztia eta oinarrizko hitza frantsesez baldin bada, zergatik gehitzen dioten euskarazko amatxi hori eta ez zuzenean frantsesezko grand-mère jartzen. Ororen buru, amatxi Ipar Euskal Herriko gehienek uler dezaketen hitza da, euskararen transmisioa eten arren, gaur egungo Ipar Euskal Herriko gehiengoaren gurasoen gurasoak euskaldunak bide direlako edo zirelako. Eta horiek amatxi eta aitatxi dira.

Baina penarekin ikusten dut produktuak merkaturatzen dituzten horiek, garai zaharren nostalgia gisa saltzeko baizik ez dutela erabiltzen euskarazko hitza, are gehiago, zaharrak gogora ekartzen dizkigun hitz bat erabiltzen dutela: amatxi. Euskara zaharren kontu bat balitz bezala.

Aldi berean, euskarazko hitz horrekin, alde afektiboa, haurtzaroko goxotasuna eta horrelako sentimenduak zabaldu nahi dituztela iruditzen zait. Ez da oraingoa jarrera euskaltzalerik izan gabe (ere), euskara alor afektibora mugatzeko joera hori. Baina horrekin gogora datozkit hau erraten dutenak: “euskara etxean, etxetik kanpo frantsesa”. Begi bistakoa da, azkenean, logika horrekin euskara ez dela ez kanpoan ez etxean erabiltzen. Baina amatxi eta holako hitzak erabiltzen dira merkatuaren munduan, kolore pixka bat emateko, hurbiltasun seinale bat erakusteko, berotasun bat. Kontua da, Ipar Euskal Herriko hainbatentzat euskaldun izateko ez dela euskara jakite beharrik, euskal kultura bizirik dagoela eta euskaldun izan gaitezkeela, gure mendiak, itsasoa, dantza, pilota eta amatxi hor dauden bitartean.